Veiligheidde grote risico's onderscheiden van de kleine
Oorzaak, gevolg, kans en impact
Dit is een wat theoretische benadering voor iets dat je vooral voor je plezier doet. Maar veiligheid op een langere tocht is geen vanzelfsprekendheid, en een gestructureerde aanpak helpt om de grote risico's van de kleine te onderscheiden.
Ons doel is dat je de meeste aandacht geeft aan de belangrijkste risico's. Het begint met de constatering dat een gevolg vaak weer een nieuwe oorzaak is:
Oorzaak: een beetje wind. Gevolg: ontspannen zeilen.
Oorzaak: iets meer wind. Gevolg: spectaculair vooruitkomen.
Oorzaak: net iets te veel wind. Gevolg: beginnende zeeziekte, geen zin.
Oorzaak: geen zin. Gevolg: net iets te laat reven…
Oorzaken
- druk vaarwater, gekoppeld aan je route;
- koud water, gekoppeld aan route en periode in het jaar;
- ruig weer — het is zomer, maar garanties zijn er niet;
- verlies van mast of kiel, gekoppeld aan kwaliteit, inspectie en ervaring;
- onbekwaam raken door onderkoeling;
- zeeziekte of andere ziekte;
- vermoeidheid.
Gevolgen
- verlies van plezier in de reis;
- kleine materiële schade aan schip of persoonlijke eigendommen;
- grote materiële schade: verlies van kiel, mast of schip;
- matig lichamelijk letsel, oplosbaar aan boord of in het ziekenhuis;
- ernstig lichamelijk letsel met blijvende gevolgen;
- overlijden van een deelnemer.
Waarschijnlijkheid en impact
Het risico is de waarschijnlijkheid van optreden maal de impact. De waarschijnlijkheid neemt toe bij langere blootstellingsduur — en meerdaags op zee is precies dat. Ze neemt ook toe bij een ongunstig jaargetijde, en af als de ervaring toeneemt, als er noodoplossingen aan boord zijn en als je daarmee getraind hebt.
De impact neemt toe bij een grotere afstand tot een veilige haven, en bij zwaardere omstandigheden. Ze neemt af als je efficiënt hulp kunt inroepen — dus met welke communicatiemiddelen je aan boord vaart.
Waarschijnlijkheid en impact zijn dus te beïnvloeden. Zodra je een goed beeld hebt van de risico's, kun je bepalen van welke je de kans of de impact kunt verkleinen, en hoe.
Het gatenkaasmodel: een ongeval ontstaat pas als alle barrières tegelijk falen.
Zelden één oorzaak
Een ongeval op zee is bijna nooit het gevolg van één fout. Er zijn meestal meerdere barrières die het hadden moeten tegenhouden: goed materiaal, een uitgeruste bemanning, duidelijke afspraken, een noodplan. Pas als er in al die barrières een gat zit dat op dat moment op één lijn valt, gaat het mis.
Dat is goed nieuws: je hoeft geen enkele barrière perfect te maken. Je hoeft er alleen genoeg van te hebben.
Ontvangen, verzenden, gevonden worden
Het GMDSS, het wereldwijde maritieme nood- en veiligheidssysteem, kent drie hoofdregels. Je moet:
- altijd veiligheidsberichten kunnen ontvangen;
- altijd een noodoproep kunnen verzenden;
- altijd gevonden kunnen worden.
Registreer al je apparatuur bij de Rijksinspectie Digitale Infrastructuur (RDI, voorheen Agentschap Telecom). Maritiem betekent registratie; niet-maritiem betekent een vergunning. En een bedieningscertificaat is er niet voor niets: als het erop aankomt, moet je het apparaat blind kunnen gebruiken.
De AMRD-regeling
Sinds 1 januari 2025 geldt een nieuwe regeling voor Autonomous Maritime Radio Devices. Onder die regeling moeten AIS-MOB-bakens een ander kanaal gebruiken dan de DSC-kanalen 1 en 2. Dat betekent dat er een aparte ontvanger voor nodig is.
Nederland hanteert een uitsterfconstructie: bestaande AIS-MOB-bakens die op DSC gebaseerd zijn, zoals de MOB1 van Ocean Signal, blijven werken en mogen ook nog van nieuwe batterijen worden voorzien. De PLB3, een Personal Locating Beacon, valt buiten de AMRD-regeling: die zendt op 406 MHz naar de satelliet en gebruikt AIS alleen als tweede homingsignaal.
Het veiligheidsplan
Het veiligheidsplan is een eis: een overzichtskaartje met de locatie van alle relevante zaken aan boord. Voor opstappers is het onmisbaar. Voor schipper en bemanning is het misschien nog belangrijker, omdat het vertelt waar dingen horen te liggen. Tijdens Alle Hens is er een workshop waarin je het plan voor je eigen schip maakt.
Categorie open zee
Voor deelname moet je schip voldoen aan de geldende veiligheidslijst van de Kustzeilers, categorie ‘open zee’. Voor multihulls gaan we uit van de Offshore Special Regulations van World Sailing, categorie 1 — waar de Nederlandse lijst ook op is gebaseerd.
Over de lijst voeren we geen discussie, maar we lichten hem graag toe. Alternatieve invullingen zijn mogelijk, mits ze goed onderbouwd zijn en de veiligheidscommissie ze accepteert. Niemand is verplicht om aan de lijst te voldoen — het is wel een voorwaarde voor deelname.
Het kuipgesprek
Bij de inspectie voeren we ook een gesprek met de schipper en zoveel mogelijk met de hele bemanning. Doel: vaststellen dat naast het schip ook de bemanning voldoende zeewaardig is. Het is geen mondeling examen en geen keuring. Het geeft de organisatie een beter beeld van de deelnemers, en jou de gelegenheid je resterende vragen te stellen.
Voorbeeld van een veiligheidsplan: waar ligt wat aan boord?